SN22.89
9. Das Kapitel mit Altehrwürdigen
9. Theravagga
Mit Khemaka
Einmal hielten sich mehrere altehrwürdige Mönche und Nonnen bei Kosambī auf, in Ghositas Kloster. Zu dieser Zeit nun hielt sich der Ehrwürdige Khemaka im Brustbeerbaumkloster auf, und er war mitgenommen, leidend, schwer krank.
Diese altehrwürdigen Mönche und Nonnen kamen am späten Nachmittag aus ihrer Klausur und wandten sich an den Ehrwürdigen Dāsaka: „Bitte, geehrter Dāsaka, gehe zu dem Mönch Khemaka und sage zu ihm: ‚Geehrter Khemaka, die Altehrwürdigen hoffen, es geht dir leidlich, sie hoffen, du kommst zurecht. Und sie hoffen, dass der Schmerz nachlässt und nicht zunimmt, dass ein Nachlassen ersichtlich ist, kein Zunehmen.‘“
„Ja, Geehrte“, antwortete Dāsaka. Er ging zum Ehrwürdigen Khemaka und sagte zu ihm:
„Geehrter Khemaka, die Altehrwürdigen hoffen, es geht dir leidlich, sie hoffen, du kommst zurecht. Und sie hoffen, dass der Schmerz nachlässt und nicht zunimmt, dass ein Nachlassen ersichtlich ist, kein Zunehmen.“
„Geehrter, es geht mir nicht leidlich, ich komme nicht zurecht. Der Schmerz ist schrecklich und nimmt zu, er lässt nicht nach, ein Zunehmen ist ersichtlich, kein Nachlassen.“
Da ging Dāsaka zu diesen Altehrwürdigen und übermittelte Khemakas Antwort. Sie sagten:
„Bitte, geehrter Dāsaka, gehe zu dem Mönch Khemaka und sage zu ihm: ‚Geehrter Khemaka, die Altehrwürdigen sagen, vom Buddha seien diese fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate gelehrt worden: nämlich das mit Ergreifen verbundene Aggregat der Form, das des Gefühls, das der Wahrnehmung, das der Willensbildungsprozesse und das des Bewusstseins. Betrachtest du irgendeins dieser fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate als Selbst oder zum Selbst gehörig?‘“
„Ja, Geehrte“, antwortete Dāsaka. Er überbrachte dem Ehrwürdigen Khemaka ihre Botschaft, und dieser antwortete:
„Vom Buddha wurden diese fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate gelehrt: nämlich das mit Ergreifen verbundene Aggregat der Form, das des Gefühls, das der Wahrnehmung, das der Willensbildungsprozesse und das des Bewusstseins. Ich betrachte keins dieser fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate als Selbst oder zum Selbst gehörig.“
Da ging Dāsaka zu diesen Altehrwürdigen und übermittelte Khemakas Antwort. Sie sagten:
„Bitte, geehrter Dāsaka, gehe zu dem Mönch Khemaka und sage zu ihm: ‚Geehrter Khemaka, die Altehrwürdigen sagen, vom Buddha seien diese fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate gelehrt worden: nämlich das mit Ergreifen verbundene Aggregat der Form, das des Gefühls, das der Wahrnehmung, das der Willensbildungsprozesse und das des Bewusstseins. Wenn der Ehrwürdige Khemaka, wie es scheint, keins dieser fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate als Selbst oder zum Selbst gehörig betrachtet, dann ist er ein Vollendeter, der die Befleckungen aufgelöst hat.‘“
„Ja, Geehrte“, antwortete Dāsaka. Er überbrachte dem Ehrwürdigen Khemaka ihre Botschaft, und dieser antwortete:
„Vom Buddha wurden diese fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate gelehrt: nämlich das mit Ergreifen verbundene Aggregat der Form, das des Gefühls, das der Wahrnehmung, das der Willensbildungsprozesse und das des Bewusstseins. Ich betrachte keins dieser fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate als Selbst oder zum Selbst gehörig. Dennoch bin ich kein Vollendeter, der die Befleckungen aufgelöst hat. Denn in Bezug auf die fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate bin ich von der Einbildung ‚ich bin‘ nicht frei. Aber ich betrachte nichts als ‚ich bin das‘.“
Da ging Dāsaka zu diesen Altehrwürdigen und übermittelte Khemakas Antwort. Sie sagten:
„Bitte, geehrter Dāsaka, gehe zu dem Mönch Khemaka und sage zu ihm: ‚Geehrter Khemaka, die Altehrwürdigen fragen: Wovon sprichst du, wenn du „ich bin“ sagst? Ist es Form, oder ist es außerhalb von Form? Ist es Gefühl … Ist es Wahrnehmung … Sind es Willensbildungsprozesse … Ist es Bewusstsein, oder ist es außerhalb von Bewusstsein? Wovon sprichst du, wenn du „ich bin“ sagst?‘“
„Ja, Geehrte“, antwortete Dāsaka. Er überbrachte dem Ehrwürdigen Khemaka ihre Botschaft, und dieser antwortete:
„Genug, geehrter Dāsaka! Wozu dieses Hin- und Herrennen? Bring mir meinen Stock, ich werde selbst zu den altehrwürdigen Mönchen und Nonnen gehen.“
Und der Ehrwürdige Khemaka ging, auf einen Stock gestützt, zu den altehrwürdigen Mönchen und Nonnen und tauschte Willkommensgrüße mit ihnen aus. Nach der Begrüßung und dem Austausch von Höflichkeiten setzte er sich zur Seite hin. Die Altehrwürdigen sagten zu ihm:
„Geehrter Khemaka, wovon sprichst du, wenn du ‚ich bin‘ sagst? Ist es Form, oder ist es außerhalb von Form? Ist es Gefühl … Ist es Wahrnehmung … Sind es Willensbildungsprozesse … Ist es Bewusstsein, oder ist es außerhalb von Bewusstsein? Wovon sprichst du, wenn du ‚ich bin‘ sagst?“
„Geehrte, ich sage nicht ‚ich bin‘ in Bezug auf Form, noch etwas außerhalb von Form. Ich sage nicht ‚ich bin‘ in Bezug auf Gefühl … in Bezug auf Wahrnehmung … in Bezug auf Willensbildungsprozesse … in Bezug auf Bewusstsein, noch etwas außerhalb von Bewusstsein. Denn in Bezug auf die fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate bin ich von der Einbildung ‚ich bin‘ nicht frei. Aber ich betrachte nichts als ‚ich bin das‘.
Wie der Duft einer blauen Seerose oder einer rosa oder weißen Lotusblume: Wäre es richtig, zu sagen, der Duft gehört zu den Blütenblättern oder zum Stängel oder zum Stempel?“
„Nein, Geehrter.“
„Wie soll man dann sagen, Geehrte?“
„Es wäre richtig, zu sagen, der Duft gehört zu der Blume.“
„Ebenso, Geehrte, sage ich nicht ‚ich bin‘ in Bezug auf Form, noch etwas außerhalb von Form. Ich sage nicht ‚ich bin‘ in Bezug auf Gefühl … in Bezug auf Wahrnehmung … in Bezug auf Willensbildungsprozesse … in Bezug auf Bewusstsein, noch etwas außerhalb von Bewusstsein. Denn in Bezug auf die fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregate bin ich von der Einbildung ‚ich bin‘ nicht frei. Aber ich betrachte nichts als ‚ich bin das‘.
Obwohl ein edler Schüler die fünf niederen Fesseln aufgegeben hat, hat er noch einen anhaltenden Rest der Einbildung ‚ich bin‘, des Sehnens nach ‚ich bin‘ und der zugrunde liegenden Neigung ‚ich bin‘, der noch nicht ausgerottet ist. Nach einiger Zeit meditiert er, indem er Aufstieg und Untergang bei den fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregaten beobachtet. ‚So ist Form, so ist ihr Ursprung, so ihr Vergehen. So ist Gefühl … So ist Wahrnehmung … So sind Willensbildungsprozesse … So ist Bewusstsein, so ist sein Ursprung, so sein Vergehen.‘ Während er das tut, wird dieser anhaltende Rest ausgerottet.
Wie ein Tuch, das schmutzig und fleckig ist, und die Besitzer geben es zu einem Wäscher: Der Wäscher knetet es gründlich mit Salz, Lauge und Kuhmist und spült es in klarem Wasser aus. Obwohl das Tuch rein und hell ist, hat es noch einen anhaltenden Geruch nach Salz, Lauge oder Kuhmist, der noch nicht ausgerottet ist. Der Wäscher bringt es den Besitzern zurück, und diese verwahren es in einer Duftschatulle. Und dabei wird der anhaltende Geruch ausgerottet.
Ebenso hat ein edler Schüler, obwohl er die fünf niederen Fesseln aufgegeben hat, noch einen anhaltenden Rest der Einbildung ‚ich bin‘, des Sehnens nach ‚ich bin‘ und der zugrunde liegenden Neigung ‚ich bin‘, der noch nicht ausgerottet ist. Nach einiger Zeit meditiert er, indem er Aufstieg und Untergang bei den fünf mit Ergreifen verbundenen Aggregaten beobachtet. ‚So ist Form, so ist ihr Ursprung, so ihr Vergehen. So ist Gefühl … So ist Wahrnehmung … So sind Willensbildungsprozesse … So ist Bewusstsein, so ist sein Ursprung, so sein Vergehen.‘ Während er das tut, wird dieser anhaltende Rest ausgerottet.“
Darauf sagten die altehrwürdigen Mönche und Nonnen zu dem Ehrwürdigen Khemaka: „Wir wollten den Ehrwürdigen Khemaka mit unseren Fragen nicht plagen. Aber du bist in der Lage, die Anleitung des Buddha ausführlich zu erklären, zu lehren, festzustellen, zu etablieren, klarzustellen, aufzugliedern und zu enthüllen. Und das hast du gerade getan.“
Das sagte der Ehrwürdige Khemaka. Zufrieden begrüßten die altehrwürdigen Mönche und Nonnen die Worte des Ehrwürdigen Khemaka. Und während diese Lehrrede gesprochen wurde, wurde der Geist von sechzig altehrwürdigen Mönchen und Nonnen und der des Ehrwürdigen Khemaka durch Nicht-Ergreifen von den Befleckungen befreit.
With Khemaka
At one time several senior mendicants were staying near Kosambī, in Ghosita’s Monastery. Now at that time Venerable Khemaka was staying in the Jujube Tree Monastery, and he was sick, suffering, gravely ill.
In the late afternoon those senior mendicants came out of retreat and addressed Venerable Dāsaka, “Please, Reverend Dāsaka, go to the mendicant Khemaka and say to him: ‘Reverend Khemaka, the seniors hope you’re keeping well; they hope you’re all right. They hope that your pain is fading, not growing, that its fading is evident, not its growing.’”
“Yes, reverends,” replied Dāsaka. He went to Khemaka and said to him:
“Reverend Khemaka, the seniors hope you’re keeping well; they hope you’re all right. They hope that your pain is fading, not growing, that its fading is evident, not its growing.”
“Reverend, I’m not keeping well, I’m not getting by. My pain is terrible and growing, not fading; its growing is evident, not its fading.”
Then Dāsaka went to those senior mendicants and told them what had happened. They said,
“Please, Reverend Dāsaka, go to the mendicant Khemaka and say to him: ‘Reverend Khemaka, the seniors say that these five grasping aggregates have been taught by the Buddha, that is: the grasping aggregates of form, feeling, perception, choices, and consciousness. Do you regard anything among these five grasping aggregates as self or as belonging to self?’”
“Yes, reverends,” replied Dāsaka. He relayed the message to Khemaka, who replied:
“These five grasping aggregates have been taught by the Buddha, that is: the grasping aggregates of form, feeling, perception, choices, and consciousness. I do not regard anything among these five grasping aggregates as self or as belonging to self.”
Then Dāsaka went to those senior mendicants and told them what had happened. They said:
“Please, Reverend Dāsaka, go to the mendicant Khemaka and say to him: ‘Reverend Khemaka, the seniors say that these five grasping aggregates have been taught by the Buddha, that is: the grasping aggregates of form, feeling, perception, choices, and consciousness. If, as it seems, Venerable Khemaka does not regard anything among these five grasping aggregates as self or as belonging to self, then he is a perfected one, with defilements ended.’”
“Yes, reverends,” replied Dāsaka. He relayed the message to Khemaka, who replied:
“These five grasping aggregates have been taught by the Buddha, that is: the grasping aggregates of form, feeling, perception, choices, and consciousness. I do not regard anything among these five grasping aggregates as self or as belonging to self, yet I am not a perfected one, with defilements ended. For when it comes to the five grasping aggregates I’m not rid of the conceit ‘I am’. But I don’t regard anything as ‘I am this’.”
Then Dāsaka went to those senior mendicants and told them what had happened. They said:
“Please, Reverend Dāsaka, go to the mendicant Khemaka and say to him: ‘Reverend Khemaka, the seniors ask, when you say “I am”, what is it that you’re talking about? Is it form or apart from form? Is it feeling … perception … choices … consciousness, or apart from consciousness? When you say “I am”, what is it that you’re talking about?”
“Yes, reverends,” replied Dāsaka. He relayed the message to Khemaka, who replied:
“Enough, Reverend Dāsaka! What’s the point in running back and forth? Bring my staff, I’ll go to see the senior mendicants myself.”
Then Venerable Khemaka, leaning on a staff, went to those senior mendicants and exchanged greetings with them. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side. They said to him:
“Reverend Khemaka, when you say ‘I am’, what is it that you’re talking about? Is it form or apart from form? Is it feeling … perception … choices … consciousness, or apart from consciousness? When you say ‘I am’, what is it that you’re talking about?”
“Reverends, I don’t say ‘I am’ with reference to form, or apart from form. I don’t say ‘I am’ with reference to feeling … perception … choices … consciousness, or apart from consciousness. For when it comes to the five grasping aggregates I’m not rid of the conceit ‘I am’. But I don’t regard anything as ‘I am this’.
It’s like the scent of a blue water lily, or a pink or white lotus. Would it be right to say that the scent belongs to the petals or the stalk or the pistil?”
“No, reverend.”
“Then, reverends, how should it be said?”
“It would be right to say that the scent belongs to the flower.”
“In the same way, reverends, I don’t say ‘I am’ with reference to form, or apart from form. I don’t say ‘I am’ with reference to feeling … perception … choices … consciousness, or apart from consciousness. For when it comes to the five grasping aggregates I’m not rid of the conceit ‘I am’. But I don’t regard anything as ‘I am this’.
Although a noble disciple has given up the five lower fetters, they still have a lingering residue of the conceit ‘I am’, the desire ‘I am’, and the underlying tendency ‘I am’ which has not been eradicated. After some time they meditate observing rise and fall in the five grasping aggregates. ‘Such is form, such is the origin of form, such is the ending of form. Such is feeling … Such is perception … Such are choices … Such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the disappearance of consciousness.’ As they do so, that lingering residue is eradicated.
Suppose there was a cloth that was dirty and soiled, so the owners give it to a launderer. The launderer kneads it thoroughly with salt, lye, and cow dung, and rinses it in clear water. Although that cloth is clean and bright, it still has a lingering scent of salt, lye, or cow dung that had not been eradicated. The launderer returns it to its owners, who store it in a fragrant casket. And that lingering scent would be eradicated.
In the same way, although a noble disciple has given up the five lower fetters, they still have a lingering residue of the conceit ‘I am’, the desire ‘I am’, and the underlying tendency ‘I am’ which has not been eradicated. After some time they meditate observing rise and fall in the five grasping aggregates. ‘Such is form, such is the origin of form, such is the disappearance of form. Such is feeling … Such is perception … Such are choices … Such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the disappearance of consciousness.’ As they do so, that lingering residue is eradicated.”
When he said this, the senior mendicants said to Venerable Khemaka, “We didn’t want to trouble Venerable Khemaka with our questions. But you’re capable of explaining, teaching, asserting, establishing, clarifying, analyzing, and revealing the Buddha’s instructions in detail. And that’s just what you’ve done.”
That’s what Venerable Khemaka said. Satisfied, the senior mendicants approved what Venerable Khemaka said. And while this discourse was being spoken, the minds of sixty senior mendicants and of Venerable Khemaka were freed from defilements by not grasping.
Khemakasutta
Ekaṁ samayaṁ sambahulā therā bhikkhū kosambiyaṁ viharanti ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmā khemako badarikārāme viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
Atha kho therā bhikkhū sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitā āyasmantaṁ dāsakaṁ āmantesuṁ: “ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi: ‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu— kacci te, āvuso, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṁ paññāyati no abhikkamo’”ti?
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca:
“therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu: ‘kacci te, āvuso, khamanīyaṁ …pe… no abhikkamo’”ti?
“Na me, āvuso, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ …pe… abhikkamosānaṁ paññāyati no paṭikkamo”ti.
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca:
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi: ‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu— pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ— rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassatī’”ti?
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā …pe…
“Pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ— rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho. Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmī”ti.
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca:
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi: ‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu— pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ— rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho. No ce kirāyasmā khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassati. Tenahāyasmā khemako arahaṁ khīṇāsavo’”ti.
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako …pe…
“Pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ— rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho. Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmi, na camhi arahaṁ khīṇāsavo; api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ, ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmī”ti.
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū …pe…
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi: ‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu— yametaṁ, āvuso khemaka, asmīti vadesi, kimetaṁ asmīti vadesi? Rūpaṁ asmīti vadesi, aññatra rūpā asmīti vadesi, vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ asmīti vadesi, aññatra viññāṇā asmīti vadesi. Yametaṁ, āvuso khemaka, asmīti vadesi. Kimetaṁ asmīti vadesī’”ti?
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca—
“Alaṁ, āvuso dāsaka, kiṁ imāya sandhāvanikāya. Āharāvuso, daṇḍaṁ; ahameva yena therā bhikkhū tenupasaṅkamissāmī”ti.
Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolubbha yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ khemakaṁ therā bhikkhū etadavocuṁ:
“yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesi? Rūpaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra rūpā ‘asmī’ti vadesi? Vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadesi? Yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesī”ti?
“Na khvāhaṁ, āvuso, rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi. Na vedanaṁ … na saññaṁ … na saṅkhāre … na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi. Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
Seyyathāpi, āvuso, uppalassa vā padumassa vā puṇḍarīkassa vā gandho. Yo nu kho evaṁ vadeyya: ‘pattassa gandho’ti vā ‘vaṇṇassa gandho’ti vā ‘kiñjakkhassa gandho’ti vā sammā nu kho so vadamāno vadeyyā”ti?
“No hetaṁ, āvuso”.
“Yathā kathaṁ, panāvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti?
“‘Pupphassa gandho’ti kho, āvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti.
“Evameva khvāhaṁ, āvuso, na rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi. Na vedanaṁ … na saññaṁ … na saṅkhāre … na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi. Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
Kiñcāpi, āvuso, ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti: ‘yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo asamūhato. So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati— iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
Seyyathāpi, āvuso, vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ. Tamenaṁ sāmikā rajakassa anupadajjuṁ. Tamenaṁ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti. Kiñcāpi taṁ hoti vatthaṁ parisuddhaṁ pariyodātaṁ, atha khvassa hoti yeva anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato. Tamenaṁ rajako sāmikānaṁ deti. Tamenaṁ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti. Yopissa hoti anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
Evameva kho, āvuso, kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato. So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. ‘Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchatī”ti.
Evaṁ vutte, therā bhikkhū āyasmantaṁ khemakaṁ etadavocuṁ: “na kho mayaṁ āyasmantaṁ khemakaṁ vihesāpekhā pucchimha, api cāyasmā khemako pahosi tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhituṁ desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātuṁ. Tayidaṁ āyasmatā khemakena tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhajitaṁ uttānīkatan”ti.
Idamavoca āyasmā khemako. Attamanā therā bhikkhū āyasmato khemakassa bhāsitaṁ abhinanduṁ. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne saṭṭhimattānaṁ therānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu, āyasmato khemakassa cāti.